https://www.jcstedicsa.ir/ مطالعات برنامه درسی در تربیت و بالندگی معلم fa daily 1 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 https://www.jcstedicsa.ir/article_236919.html https://www.jcstedicsa.ir/article_236918.html https://www.jcstedicsa.ir/article_236715.html هدف این پژوهش، تبیین ماهیت منتورینگ، به عنوان شیوه نوینی از توسعه ‌حرفه‌ای مربیان اوان کودکی (تاک) است. با توجه به اهمیت نقش مربیان در ارتقای کیفیت آموزش پیش از دبستان، الگوهای سنتی توسعه ‌حرفه‌ای نتوانسته اثرگذاری قابل توجهی داشته باشد و تحقیقات به عللی همچون عدم توجه به نیاز مربیان، چرخه تئوری و عمل و آموزش‌های تجویزی اشاره کرده‌اند. این تحقیق، الگوی منتورینگ را پیشنهاد داده است. با توجه به ماهیت مسئله که نیازمند واکاوی عمیق و کسب شناخت بود، در مرحله نخست از روش پدیدارشناسی استفاده شد؛ روشی که بر فهم ماهیت تجربه‌های افراد درباره یک پدیده تمرکز دارد. بر این اساس، تجربه زیسته‌ی پنج منتور که با مربیان پیش ‌از ‌دبستان همکاری داشته‌اند، با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند، مورد واکاوی قرار گرفت. سپس، به منظور اطمینان از یافته‌ها، با راهبرد سه‌سویه‌سازی، یافته‌های این بخش با نتایج سنتزپژوهی تحقیقات پیشین مورد مقایسه قرار گرفت. بر اساس یافته‌ها، منتورینگ به‌‌عنوان فرایندی تعریف شد که در آن یادگیرنده‌ای باتجربه‌تر (منتور)، افراد دیگر (منتی‌ها) را برای مدیریت یادگیری خویش ترغیب و هدایت می‌کند. این فرایند در سه مضمونِ تعریف نقش‌ها، اصول و فرایند منتورینگ دسته‌بندی شد؛ مضامینی که در نهایت رهنمودهای عملی معناداری را برای توسعه‌ی حرفه‌ای مربیان پیش‌دبستان فراهم می‌آورند.  https://www.jcstedicsa.ir/article_236716.html پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و به روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. میدان پژوهش شامل دانش‌آموزان دوره دوم ابتدایی شهرستان البرز (استان قزوین) بود. نمونه‌ها به شیوه هدفمند و ملاک‌محور انتخاب شدند و دانش‌آموزانی که توانایی بیان مؤثر، تمایل به مشارکت و تجربه تحصیل در مدارس دولتی در سال تحصیلی ۱۴۰۲–۱۴۰۱ داشتند، در مطالعه شرکت کردند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. پس از انجام ۳۸ مصاحبه و دستیابی به اشباع، به‌منظور افزایش اعتبار یافته‌ها، دو مصاحبه تکمیلی نیز صورت گرفت. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش هفت‌مرحله‌ای کلایزی انجام شد و برای اعتباربخشی، از بازبینی اعضا و بازبینی همتایان بهره گرفته شد. یافته‌ها نشان داد ویژگی‌های معلم مطلوب از منظر دانش‌آموزان، ترکیبی از صفات فردی (ظاهری و شخصیتی)، تخصصی (علمی، آموزشی و مدیریت کلاس) و حرفه‌ای (رفتاری، عاطفی، پرورشی و تعاملی) است. در این میان، بیشترین تأکید دانش‌آموزان بر ویژگی‌های حرفه‌ای، به‌ویژه کیفیت تعامل معلم با دانش‌آموزان بود. بر این اساس، توجه به انتظارات و نیازهای دانش‌آموزان در طراحی برنامه‌های تربیت معلم ضروری به نظر می‌رسد. https://www.jcstedicsa.ir/article_236719.html پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت‌بندی نیازهای آموزشی معلمان ابتدایی در رابطه با نحوه آموزش به دانش‌آموزان دیرآموز انجام شد. پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی و بهره‌گیری از روش نمونه‌گیری هدفمند مبتنی بر معیار انجام گرفت. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود. به‌منظور ارزیابی قابلیت اعتماد پژوهش از شاخص‌های نظیر باورپذیری، قابلیت اطمینان، تأییدپذیری و انتقال‌پذیری استفاده شد. داده‌ها با استفاده از روش کدگذاری  Strauss and Corbin (1998) تجزیه و تحلیل شد. ۶ نیاز اصلی و ۲۳ نیاز فرعی شناسایی شد که عبارتند از ۱. آشنایی با دیرآموزان: تشخیص، نظریه‌های روانشناسی؛ 2. شناسایی مشکلات فردی: ضعف حافظه (فعال/شنیداری/دیداری)، مشکلات حرکتی (ظریف/درشت)، مهارت‌های زندگی، مشارکت اجتماعی، بیان احساسات؛ ۳ . آشنایی با شیوه‌های آموزشی: تدریس جبرانی، بازی‌محور، تدریس گروهی، معلم ناظر، شاداب‌سازی محیط، مناسب‌سازی محتوا؛ 4. راهبردهای حمایتی: ایجاد انگیزه/اعتمادبه‌نفس، تاب‌آوری معلمان، شناسایی استعدادها؛۵ . آشنایی با اصول یاددهی-یادگیری: یادگیری عملی، تعامل، توجه به علایق و ۶. تعامل با والدین: حمایت والدین، آموزش خانواده‌ها. نتایج نشان داد که آشنایی با شیوه‌های آموزشی و راهبردهای حمایتی بیشترین اولویت را از نظر معلمان داشته است. بنابراین، طراحی دوره‌های آموزشی (پیش/ضمن خدمت) معلمان با تأکید بر آشنایی با راهبردهای آموزشی و حمایتی ویژه، مدیریت چالش‌های ادراکی-حرکتی و چگونگی آموزش خانواده‌ها پیشنهاد می‌شود.  https://www.jcstedicsa.ir/article_236720.html هدف از پژوهش حاضر، احصاء تجارب زیسته اساتید نظام تربیت ‌معلم‌ ایران از ویژگی‌های دانشگاه تک‌جنسیتی بود. روش پژوهش؛ مبتنی بر رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی از نوع توصیفی بود. قلمرو پژوهش شامل تمامی اساتید و متخصصان نظام تربیت‌ معلم ایران بود که از میان آنان پانزده نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند ملاک محور انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها، از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته جهت تحلیل داده‌های پژوهش، از تحلیل مضمون بهره گرفته شد. در رابطه با سوال اول پژوهش، با هدف واکاوی چالش‌ها و پیامد‌های دانشگاه تک جنسیتی، دوازده مضمون کلی در چهار بعد محوری شامل چالش‌های اجتماعی، چالش‌های آموزشی، چالش‌های فرهنگی و ساختاری جای گرفتند. در رابطه با سوال دوم پژوهش با هدف تبیین فرصت‌های دانشگاه تک جنسیتی، شش مضمون کلی در قا‌لب دو بعد محوری، اخلاقی_ روانی و زمینه‌محور احصاء شد. بر اساس یافته‌‌های این پژوهش می‌‌توان استنتاج نمود که در مواجهه با چالش‌ها و پیامد‌های نظام تربیت‌معلم‌ تک‌جنسیتی، سیاست‌های انعطاف‌پذیری باید شکل گیرد که موجبات جهت‌گیری نوینی نسبت به نظام تربیت‌ معلم شده و از مواضع نگاه تقلیل‌گرایی به هویت دانشجو‌معلمان کاسته شود. چنانچه رویه موجود تفکیک جنسیتی تداوم یابد و به مسائل آن، کم‌‌توجهی شود؛ موجبات بروز تعصبات جنسیتی و عدم کارایی در نظام تربیت ‌معلم می‌شود.  https://www.jcstedicsa.ir/article_236721.html پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر اجرای برنامه درسی کارآفرینی در مدارس متوسطه با تاکید بر نقش محوری معلمان، با استفاده از روش فراترکیب با مدل هفت مرحله‌ای Sandelowski & Barroso (2007) انجام شده است. در این مطالعه ابتدا 129 مقاله منتشرشده بین سال‌های 2015 تا 2024 جمع‌آوری و با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند، 40 مقاله با معیارهای مرتبط بودن موضوع، انتشار در مجلات معتبر علمی انتخاب شدند. داده‌ها با کمک نرم‌افزار تحلیل کیفی MAXQDA به صورت کدگذاری محتوایی تحلیل شدند. بر اساس یافته‌های پژوهش، عوامل مؤثر بر اجرای برنامه درسی کارآفرینی در سه بُعد اصلی طبقه‌بندی می‌شوند: 1) مسیر یادگیری و تدریس، شامل به‌کارگیری رویکردهای یادگیری فعال، توسعه حرفه‌ای معلمان و ایجاد محیط‌های نوآورانه و فناوری‌محور؛ 2) بستر اجتماعی و فرهنگی، شامل توجه به ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی، مشارکت فعال ذینفعان و ارتقای همکاری‌های بین‌المللی؛ و 3) سازوکار اجرا و ارزیابی، شامل طراحی سیستم‌های ارزیابی انعطاف‌پذیر، هم‌راستاسازی برنامه درسی با سیاست‌های کلان آموزشی و شناسایی موانع اجرای مؤثر برنامه. این پژوهش با ارائه مدلی جامع، امکان بهبود اجرای برنامه درسی کارآفرینی را برای سیاست‌گذاران و مدیران آموزشی فراهم می‌سازد. https://www.jcstedicsa.ir/article_236722.html پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثربخشی برنامه مهارت‌آموزی دانشگاه فرهنگیان بر توسعه حرفه‌ای نومعلمان انجام شد. این نومعلمان از مسیر آزمون استخدامی آموزش و پرورش وارد حرفه معلمی شده‌اند. ارزیابی با روش‌شناسی آمیخته، بر روی نمونه در دسترس ۴۰۰ نفر از نومعلمان کاشان، با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه صورت گرفت. یافته‌های کمی نشان داد که دوره در ارتقای نگرش حرفه‌ای (میانگین 3.64 از ۵) و کیفیت تعامل اساتید با نومعلمان (میانگین 4.16 از ۵) عملکرد مطلوبی داشته است. با این حال، در ارائه آموزش‌های عملی متناسب با نیازهای واقعی (میانگین ۲.۹ از ۵) و کیفیت ارزشیابی پایانی (میانگین ۳.۱ از ۵) کاستی‌هایی وجود دارد. یافته‌های کیفی نیز چالش‌هایی مانند غلبه محتوای نظری، زمان‌بندی نامناسب و عدم هم‌خوانی ارزشیابی با محتوای آموزشی را آشکار کرد. این نتایج با مطالعات پیشین در مورد ناکارآمدی محتوای آموزشی و نیاز به بازنگری ساختاری هم‌خوانی دارد. محدودیت‌های پژوهش شامل عدم ارزیابی سطوح بالاتر مدل گاسکی و نمونه‌گیری در دسترس است. پیشنهاد می‌شود با بازنگری برنامه درسی بر پایه یادگیری فعال، برگزاری دوره‌ها پیش از تدریس رسمی و استفاده از ارزشیابی‌های عملی، اثربخشی برنامه ارتقا یابد.